Bồ Tát Man - Ôn Đình Quân

 菩薩蠻 - 温庭筠  Bồ Tát man - Ôn Đình Quân

 Kỳ 1

小山重疊金明滅，Tiểu sơn trùng điệp kim minh diệt,

鬢雲欲度香腮雪。Mấn vân dục độ hương tai tuyết.

懶起畫蛾眉，Lại khởi họa nga mi,

弄妝梳洗遲。Lộng trang sơ tẩy trì.

 

照花前後鏡，Chiếu hoa tiền hậu kính,

花面交相映。Hoa diện giao tương ánh.

新貼繡羅襦，Tân thiếp tú la nhu,

雙雙金鷓鴣。Song song kim giá cô.

 

Chú Thích

1- Bồ Tát Man 菩薩蠻：tên từ điệu, còn gọi là Bồ tát man 菩薩鬘, Tử dạ ca子夜歌, trùng điệp kim 重叠金...., gồm 44 chữ, 2 đoạn, mỗi đoạn 4 câu có 2 trắc vận và 2 bình vận.

2- Tiểu sơn trùng điệp 小山重叠: chỉ hình vẽ sơn thủy trên tấm bình phong. Vì bình phong gồm 2, 3 tấm nối lại với nhau cho nên nói là trùng điệp. Có thuyết nói chữ tiểu sơn ám chỉ 1 kiểu vẽ lông mi của phụ nữ thịnh hành thời Đường gọi là "Tiểu sơn mi小山眉" cũng như các kiểu vẽ lông mi khác như "Thủy loan mi 水彎眉", "Thu ba mi 秋波眉" v.v...

3- Kim minh diệt 金明滅 = ánh vàng lúc sáng lúc tắt. Câu này muốn nói ánh vàng chiếu lấp lóe trên bình phong. Có thuyết nói câu này ám chỉ những đồ trang sức trùng điệp cắm trên đầu tóc lấp lóe. Chẳng lẽ thiếu nữ vẫn cài nhiều đồ trang sức trên tóc khi đi ngủ? Hoặc là chữ kim金 chỉ một kiểu trang sức rất thịnh hành của phụ nữ thời Đường gọi là "Ngạch hoàng 额黄" vẽ cả cái trán bằng mầu vàng, có khi dán thêm những cánh hoa lên trán, còn chữ "Minh diệt明滅" chỉ ánh sáng chiếu lên lấp lóe ẩn hiện.

4- Mấn vân 鬢雲：tóc mây, tóc bồng như đóa mây.

5- Dục độ 欲度：Dục = muốn, độ = che trùm. Câu này muốn nói mái tóc phất phơ như che trước mặt.

6- Hương tai tuyết 香腮雪：mặt trắng như tuyết. Tai = má, mặt. Hương = thơm. Hương tai = khuôn mặt thơm.

7- Nga mi 蛾眉：lông mi phụ nữ nhỏ dài và cong như xúc tu của con ngài (Trong cái kén chui ra).

8- Lộng trang 弄妝：trang điểm, sửa soạn sắc diện.

9- Sơ tẩy 梳洗: chải tóc và rửa mặt,

10- Chiếu hoa 照花: dùng gương xem bông hoa cắm trên đầu.

11- Thiếp tú 貼 繡 = thiếp bố tú 貼布繡: thêu hình lên vải rồi cắt lấy hình này may lên quần áo.

12- La nhu 羅襦: áo lụa ngắn.

13- Kim giá cô 金鷓鴣：Dùng chỉ vàng thêu hình chim giá cô 鹧鸪 = chim đa đa rồi đính lên y phục làm trang sức.

 

Dịch Nghĩa

(Hình) Núi nhỏ (trên bình phong) trùng điệp, (ánh) vàng lúc sáng lúc mờ,

Mái tóc mây (phất phơ) muốn che khuôn mặt trắng như tuyết.

Lười uể oải thức dậy vẽ chân mày,

Trang điểm chải đầu rửa mặt muộn.

Dùng gương đằng trước và gương đằng sau để xem bông hoa (cắm trên mái tóc),

Hoa và gương mặt ánh chiếu lẫn nhau.

Mặc cái áo ngắn mới có thêu thùa...

2 con chim đa đa được thêu bằng chỉ vàng.

 

Phỏng Dịch

 

1 Bồ Tát Man – Trang Điểm

 

Tiểu sơn trùng điệp vàng lòe chớp,

Tóc mây mặt tuyết như che lấp.

Biếng dậy vẽ chân mi,

Chải trang rửa muộn thì.

 

Ngắm hoa sau trước kính,

Hoa mặt cùng tương ánh.

Áo lụa mới thêu thùa,

Đôi chim vàng giá cô.

 

2 Trang Điểm

 

Núi non trùng điệp chớp vàng,

Phất phơ má tuyết che làn tóc mây.

Khởi thân lười biếng vẽ mày,

Chải đầu rửa mặt chậm thời điểm trang.

 

Ngắm hoa sau trước gương loan,

Mặt người hoa đóa ánh sang nhau cùng.

Áo thêu lụa ngắn mới xong,

Đa Đa tấm ảnh song song chim vàng

 

HHD 5-2026